«Το “ανάθεμα” της παπαγαλίας, που έχει βαθιές ρίζες και στη χώρα μας, σταδιακά θα εκλείψει»

Ο T.S. Eliot, στο φημισμένο θεατρικό του έργο «The Rock» (1934), έγραφε: «Where is the life we have lost in living?/ Where is the wisdom we have lost in knowledge?/ Where is the knowledge we have lost in information?»

Θρηνώντας για την κατάσταση του μοντέρνου κόσμου, υπογράμμιζε ότι η ανθρωπότητα «πνίγεται» από τα γεγονότα και τις πληροφορίες, ενώ ταυτοχρόνως χάνει το βαθύτερο νόημα. Αυτά, το 1934. Φαντάζεστε τι θα έγραφε σήμερα, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, των αλγορίθμων και της αδιάκοπης ψηφιακής πλημμυρίδας;

Ζούμε πράγματι σε μια συγκλονιστική, ίσως μοναδική εποχή στην ιστορία του ανθρώπινου είδους από την εμφάνιση του Homo sapiens, πριν από περίπου 300.000 χρόνια. Η έκρηξη της γνώσης είναι πλέον καθολική. Η πληροφορία παράγεται με ρυθμούς αδιανόητους και η ανθρωπότητα καλείται όχι μόνο να την αποθηκεύσει αλλά κυρίως να την κατανοήσει, να την επεξεργαστεί και να της δώσει νόημα. Εκεί ακριβώς βρίσκεται και η μεγάλη πρόκληση.

Η ΑΙ (Αrtificial Ιntelligence) ή ΤΝ (Τεχνητή Νοημοσύνη) δεν έρχεται∙ είναι ήδη εδώ. Και οι εξελίξεις που διαγράφονται ίσως ξεπερνούν ακόμη και τα όρια της εξελιγμένης ανθρώπινης διαίσθησης και φαντασίας. Η καθημερινότητα αλλάζει ριζικά. Ο τρόπος που εργαζόμαστε δεδομένα, μαθαίνουμε, επικοινωνούμε και δημιουργούμε μετασχηματίζεται μπροστά στα μάτια μας. Πολλά επαγγέλματα θα αλλάξουν εκ βάθρων, άλλα ίσως εξαφανιστούν, ενώ νέα, που σήμερα ούτε μπορούμε να φανταστούμε, θα γεννηθούν.

Το ίδιο θα συμβεί και με την εκπαίδευση. Το «ανάθεμα» της παπαγαλίας, που έχει βαθιές ρίζες και στη χώρα μας, σταδιακά θα εκλείψει. Όταν η πληροφορία θα βρίσκεται παντού και θα είναι άμεσα διαθέσιμη μέσω έξυπνων συστημάτων, τότε η αξία δεν θα βρίσκεται στην απομνημόνευση αλλά στη φαντασία, στην κριτική σκέψη, στη σύνθεση ιδεών και στην ικανότητα να θέτεις τα σωστά ερωτήματα. Η δημιουργικότητα, η έμπνευση και η ανθρώπινη ευαισθησία θα γίνουν τα πραγματικά «εργαλεία επιβίωσης».

Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη θα επηρεάσει βαθιά και την επιστημονική έρευνα. Στον χώρο της Φυσικής ήδη χρησιμοποιούνται AI μοντέλα για την ανάλυση τεράστιων όγκων δεδομένων από τηλεσκόπια, επιταχυντές σωματιδίων και κβαντικά πειράματα.

Ίσως μέσα στις επόμενες δεκαετίες η ΑΙ να συμβάλει σε ανακαλύψεις που σήμερα μοιάζουν αδύνατες: νέα υλικά, νέες μορφές ενέργειας, ακόμη και βαθύτερη κατανόηση του ίδιου του σύμπαντος. Όμως, όσο ισχυρές κι αν γίνουν οι μηχανές, η ανθρώπινη διαίσθηση και η ικανότητα να διατυπώνονται τα «μεγάλα ερωτήματα» θα παραμείνουν αναντικατάστατες.

Βεβαίως, οι κλυδωνισμοί θα είναι μεγάλοι. Η παραπληροφόρηση, τα ψεύτικα βίντεο, η χειραγώγηση μέσω αλγορίθμων και η πιθανή διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων δημιουργούν ήδη μια νέα πραγματικότητα. Χρειάζεται αλλαγή νοοτροπίας, παιδεία, προσαρμοστικότητα και βαθιά κατανόηση του τι σημαίνει να παραμένεις άνθρωπος μέσα σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο ψηφιακός.

Και όμως, παρά τους φόβους, παραμένω αισιόδοξος. Πιστεύω ότι στο τέλος η λογική, οι ανθρώπινες αξίες, η δημιουργία και η ανάγκη του ανθρώπου να εξελίσσεται θα επικρατήσουν. Η ΑΙ θα βοηθήσει απεριόριστα την ανθρωπότητα στην υγεία, στη γνώση, στην επιστήμη, στην επικοινωνία, ίσως ακόμη και στην εξερεύνηση πέρα από τη Γη. Ο άνθρωπος πιθανόν να αλλάξει μορφή, συνήθειες και δυνατότητες, αλλά θα συνεχίσει να αναζητά το ίδιο πράγμα: νόημα.

Ίσως, τελικά, αυτό να είναι και το μεγάλο στοίχημα της εποχής μας. Όχι αν οι μηχανές θα γίνουν πιο έξυπνες από εμάς αλλά αν εμείς θα γίνουμε σοφότεροι μαζί τους. Τα πάντα ρει…

Πηγή: